Menu

Blog - Ik zie je niet, maar ik hoor je wel (Doreen ter Beest)

...En dan blijft het stil. Ongemakkelijk stil. De docent heeft net iemand aangewezen zijn vraag te beantwoorden, maar een reactie blijft uit. Dit scenario komt mij té bekend voor. Eigenlijk kan dit maar één ding betekenen. Aarzelend spreek ik mijn gedachten uit: “Bedoelt u mij?”

Non-verbale communicatie vormt een groot deel van onze interactie. Soms maar wat lastig als je blind bent. Toch mis ik niet zoveel als je misschien denkt. Niet zien is immers niet hetzelfde als niet opmerken. Benieuwd of dit ook voor jou geldt? In onze donkerbelevingen en tijdens Expeditie ribbelroute communiceer je zonder (goed) te zien met je gids en groepsgenoten. Zo ervaar je uit de eerste hand wat er dan verandert. Hoe ik non-verbale communicatie ervaar lees je hier.

Contact!
Omdat ik non-verbale signalen deels mis, kan ik minder initiatief en spontaniteit tonen dan ik zou willen. Na een veelbetekenende blik op iemand afstappen zit er niet in. Naar me zwaaien heeft geen zin, maar alleen “Hoi!” roepen levert waarschijnlijk ook niet het gewenste resultaat op. Een stem herkennen na slechts een woord gaat mij lang niet altijd goed af, zeker niet als het een onverwachte ontmoeting is. Gokken dat iemand het tegen mij heeft is riskant: er is weinig zo gênant als uit het niks dolblij reageren op een wildvreemde die mij misschien niet eens zag lopen. De oplossing? Simpel. Even mijn naam, en eventueel die van jezelf, noemen.

Leren luisteren
ls iemand niet weet dat ik blind ben en onopgemerkt zijn hand uitsteekt, kan het zomaar zijn dat ik die onbeleefd negeer en stil blijf staan staren. Niet best voor een eerste indruk. Maar ik heb geleerd signalen te interpreteren die jij waarschijnlijk mist. Kan ik een handdruk verwachten, dan is het geritsel van kleding genoeg om te reageren. En ook veel handgebaren merk ik op. Verplaatsende lucht, textiel en/of huid die langs elkaar strijken, stemgeluid dat vervormt omdat handen voor het gezicht langsgaan: allemaal tekenen waar ik iets mee kan. Ik zie dan misschien niet wát je gebaart, maar je emotie is luid en duidelijk. Ik heb het ook echt wel door als je bent afgeleid en een andere kant op kijkt. Oogcontact voegt voor mij niets toe, maar het vertelt me wel veel over je aandacht.

Situaties inschatten
Wat ik graag zou kunnen is afkijken. Niet spieken – ik haalde mijn diploma prima zonder – maar leren door te zien. Non-verbale gedragsregels waar jij niet eens over nadenkt, moest ik heel bewust leren. Die dan spontaan aan een nieuwe situatie aanpassen is lastig. Want moet ik mijn hand opsteken als ik een vraag heb of hem gewoon stellen, met het risico dat ik mensen passeer die al een tijdje netjes met de arm omhoog zitten? Ook handgebaren zou ik graag afkijken en zo mijn woorden kracht bij zetten. Ik hoor dat mensen ze maken, maar wát ze precies doen, geen idee. Iemand zou me een paar handgebaren kunnen aanleren door ze me te laten voelen, maar dan blijft het bij een aangeleerd kunstje. Zonder persoonlijkheid, niet overtuigend.

Regelmatig spreek ik met groepen over samenwerken met een blindengeleidehond. Ik geef dan aan dat iemand gewoon mag spreken als er een vraag is, omdat ik andere signalen mis. Ook glimlachjes of niet-begrijpend gefrons gaan langs me heen. Toch weet ik vaak precies hoe mijn verhaal wordt opgepikt. Ik hoor onrustig geschuifel, gefluister, een krassende pen, instemmend gemompel, gelach, iemand die in zijn tas rommelt, iemand die ineens geboeid naar voren gaat zitten. Alleen stilte is lastig interpreteren. Want is dat opperste concentratie of stiekem toch slaap?

Al met al pik ik meer signalen op dan je misschien denkt. Bij eerste contacten moet ik het initiatief meer aan de ander overlaten; het is niet anders. Dat ik dingen opmerk die aan anderen voorbijgaan, levert me juist weer handige informatie op. En als ik een situatie even niet kan duiden, kan ik altijd nog mijn toevlucht zoeken tot het verbale. Grappig genoeg heb ik het vermoeden dat dat voor jou vaak precies andersom geldt. Klopt dat?

Doreen is blind en werkzaam als communicatiemedewerker bij het muZIEum.